De Biesbosch is een van de meest bijzondere natuurgebieden van Nederland. Het is het grootste zoetwatertijdengebied van Europa en van de weinige plekken ter wereld waar het landschap dagelijks gevormd wordt door eb en vloed, met zoet water in plaats van zout. Het gebied ligt op de grens van Zuid-Holland en Noord-Brabant en is een doolhof van kreken, wilgenbossen en rietvelden.

Wat is Nationaal Park De Biesbosch?

Nationaal Park De Biesbosch bestaat uit drie delen: de Sliedrechtse, de Dordtse en de Brabantse Biesbosch. Samen vormen ze meer dan 8.000 hectare natuur, verspreid over de gemeenten Altena, Dordrecht, Drimmelen en Geertruidenberg. De Biesbosch kreeg op 10 maart 1994 officieel de status van Nationaal Park en staat sinds 1980 ook geregistreerd als Ramsar-wetland, een internationaal erkend waterrijk gebied.

De Biesbosch geldt als een van de belangrijkste zoetwatergetijdengebieden van Europa. Het rivierwater van de Maas en de Waal zoekt hier continue een uitweg naar zee. Hierdoor stroomt het water voortdurend en dat zorgt ervoor dat het landschap constant in beweging is. Jaarlijks bezoeken meer dan 1,5 miljoen mensen het gebied om te wandelen, te fietsen of het vanaf het water te ontdekken.

De Biesbosch is niet het enige waterrijke natuurgebied van Nederland. Ook Nationaal Park Weerribben-Wieden en Nationaal Park De Alde Feanen bestaan grotendeels uit water, moeras en riet, al zijn dat laagveengebieden zonder getijden. Waar het water in de Biesbosch dagelijks stijgt en daalt door eb en vloed, ligt het water in deze veengebieden juist stil.

Ontstaan en geschiedenis

Tot 1421 was de Biesbosch vruchtbaar polderland totdat een hevige watersnoodramp, de Sint-Elisabethsvloed, de streek volledig onder water zette. Door het doorbreken van de dijken kwamen tientallen dorpen onder water te staan en werd het gebied een binnenzee. Doordat ook het rivierwater van de Maas en de Waal een uitweg zocht, ontstond een nieuw getijdengebied. Bij vloed steeg het water met soms wel twee meter, bij eb trok het zich weer terug. Zand- en slikplaten die zo ontstonden, groeiden dicht met riet en bies of werden beplant met wilgen.

Eeuwenlang leefden mensen in de Biesbosch van wat het gebied opleverde: vissers, rietsnijders en griendwerkers die wilgentenen sneden voor manden en dijkversterking. Het was zwaar werk in een arm gebied. De arbeiders verbleven door de week in het gebied in houten keten in zeer primitieve omstandigheden. Er was geen stromend water, electriciteit of toiletten.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Biesbosch een perfecte schuilplaats voor onderduikers en verzetsgroepen. Door het doolhof van kreken, grienden en rietvelden was het gebied vrijwel ontoegankelijk voor de Duitse bezetter.

Door de aanleg van de Deltawerken in de jaren zeventig werden de getijdenverschillen een stuk kleiner, nog zo'n 20-40 cm. De Biesbosch staat nog wel steeds in open verbinding met de Noordzee maar door de Nieuwe Waterweg.

Flora en fauna

De bever is het bekendste dier van de Biesbosch. In 1988 werden de eerste dieren hier uitgezet, nadat de soort in Nederland was uitgestorven. Inmiddels leven er weer enkele honderden. Je ziet ze zelf niet snel, maar hun sporen wel: aangeknaagde boomstammen, witte houtsnippers op het water en burchten van opgestapelde takken langs de oevers.

Ook voor vogels is de Biesbosch een zeer rijk gebied, waar ijsvogels, lepelaars en roerdompen voorkomen. In de winter strijken er kuifeenden, aalscholvers en zilverreigers neer. De zee- en visarend zijn inmiddels vaste bewoners geworden en komen hier om te broeden. Op het land kom je reeën tegen, die overigens verrassend goed kunnen zwemmen zodat ze ook op de meest beschutte plekken in de Biesbosch kunnen komen. Ook kun je hier de vos tegenkomen.

Qua bomen zie je vooral wilgenbomen en andere boomsoorten die tegen een natte omgeving kunnen. Verder zie je veel rietvelden en in de zomer kleuren de drooggevallen doorstroomgebieden paars van de grote Kattenstaarten. Overige bloemen en planten zijn onder andere Madeliefjes, Gele lis, Harig Wilgenroosje en de zeldzame Spindotterbloem.

Dorpjes en steden in de omgeving

• Dordrecht ligt aan de noordkant van het park en is de grootste stad in de directe omgeving. Vanuit de stad is de Dordtse en Sliedrechtse Biesbosch goed te bereiken, onder meer met de waterbus.
• Werkendam is de dichtstbijzijnde plaats bij Biesbosch MuseumEiland en onderdeel van de gemeente Altena.
• Drimmelen is een van de bekendste toegangspoorten tot de Brabantse Biesbosch. Vanuit de jachthaven kun je zo het water op.
• Geertruidenberg is een vestingstad met een goed bewaarde vestingstructuur. Er is een korte wandelroute uitgezet langs de stadswallen.
• Made, ook onderdeel van de gemeente Drimmelen, ligt iets landinwaarts en heeft een dorpskern met de karakteristieke Bernarduskerk.
• Hank is een kleiner dorp met een Natuurpoort en meerdere jachthavens, een logisch startpunt voor wie het gebied vanaf het water wil verkennen.
• Lage Zwaluwe, met zo'n 4.000 inwoners, wordt ook wel de "Poort van Brabant" genoemd. De plaatsnaam duikt al op in een document uit 1290.

Wandelen in Nationaal Park De Biesbosch

Het Nationaal Park De Biesbosch is uitstekend geschikt om te voet te ontdekken en er zijn dan ook mooie wandelroutes uitgezet in het gebied. Je kunt de Biesbosch vanuit de vele omliggende plaatsen al wandelend ontdekken en hieronder zie je een kleine greep uit de vele mogelijkheden.

• Diverse themawandelingen tussen de 2 en 8 km met als startpunt het Biesbosch MuseumEiland.
• Vanuit het Biesboschmuseum Dordrecht zijn er diverse gemarkeerde wandelroutes en ook het Griendmuseumpad (5km) vertrekt vanaf hier.
• Boswachterspad Zuiderklip (12km). Alleen bereikbaar over het water vanaf Parkeerplaats Drimmelen.
• Ook is er het geel-rood gemarkeerde Biesboschpad, een streekpad van maar liefst 169 km.
  

Fietsen in Nationaal Park De Biesbosch

Een fijne manier om de Biesbosch te ontdekken is op de fiets. Via het knooppuntennetwerk kun je een route door het gebied samenstellen, bijvoorbeeld via Fietsknoop. Een populaire tocht is het rondje Biesbosch van ongeveer 54 kilometer, dat je op verschillende punten kunt starten. (Natuurpoort Hank, Biesbosch MuseumEiland of op de Biesboschweg in Lage Zwaluwe.

Houdt er rekening mee dat er weinig beschutting is in het gebied, dus op hete dagen kan het wel pittig zijn omdat je nauwelijks schaduwrijke plekken tegenkomt. Het is verstandig om zelf voor wat hoofdebedekking te zorgen.

Informatiecentra en praktische bezoekgegevens

Het beheer van het gebied is in handen van Staatsbosbeheer. Er zijn drie belangrijke informatiepunten.

Biesboschcentrum Dordrecht

Het startpunt voor een bezoek aan de Sliedrechtse en Dordtse Biesbosch. Je vindt er een informatiebalie, een Groenwinkel voor kleine souveniers en een interactieve tentoonstelling over water, planten, bevers, vogels en het verleden van de Biesbosch. Naast het centrum ligt het BeverBos, waar je meer leert over het leven van bevers. In het aangrenzende huiscafé Biestro kun je terecht voor koffie met gebak of een lunch. Vanuit het centrum vertrekken ook rondvaarten en excursies.

Adres
Baanhoekweg 53
3313 LP Dordrecht
biesboschcentrumdordrecht.nl

Biesbosch MuseumEiland

Het Biesbosch museum en bezoekerscentrum aan de Brabantse kant, geopend in 1984 en in 2015 vernieuwd tot een gebouw met gras- en kruidendak, op een eigen eiland. In 2017 ontving het de internationale architectuurprijs Architizer Award. De vaste tentoonstelling vertelt in zeven paviljoens het verhaal van de Biesbosch: van het ontstaan in 1421 tot het gebied zoals het er nu bij ligt, met aandacht voor de bewoners, hun ambachten en de rol van de Biesbosch tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Vanaf het museumeiland kun je met een fluisterboot een rondvaart maken door de kreken (aanrader!), of buiten wandelen in het buitenmuseum De Pannekoek.

Biesbosch MuseumEiland
Hilweg 2
4251 MT Werkendam
biesboschmuseumeiland.nl

Biesboschcentrum Drimmelen

Het informatiepunt aan de Brabantse kant, met informatie over wandel- en fietsroutes en de mogelijkheden om het gebied per boot te verkennen.

Adres
Biesboschweg 4
Drimmelen
biesboschcentrum.nl

Mijn ervaring

Met een kano, motorbootje, fluisterboot, te voet of met de fiets, ik heb het Nationaal Park de Biesbosch al bij verschillende gelegenheden en op diverse manieren bezocht. En op elke manier en bij elk bezoek ziet het er weer anders uit. Ik vind het fantastisch om in het gebied te zijn en de vele soorten vogels te bestuderen.

De laatste keer dat ik er was, fietste ik door de Biesbosch tijdens een fietsvakantie in de hete zomer van 2026. Ik sliep in mijn tentje op het trekkersveldje van Natuurkampeerterrein de Knotwilg, een heerlijke plek en een echte aanrader.