Natuurgebied de Malpie ligt aan de zuidkant van Valkenswaard en is voor mij een gebied waar ik al mijn hele leven kom. Ik ben opgegroeid in Valkenswaard en heb hier zoveel gewandeld en doorheen gefietst dat ik mijn weg er bijna blind vind. De Malpie bestaat uit heide, vennen, bossen en de rivier de Dommel, en is met zijn 600 hectare een van de grotere natuurgebieden in de Brabantse Kempen. In dit artikel vertel ik je wat de Malpie zo bijzonder maakt, hoe je er komt, waar je kunt wandelen en fietsen en deel ik mijn eigen herinneringen aan deze plek.

Wat is natuurgebied de Malpie?

De Malpie is een natuurgebied van ongeveer 600 hectare dat onderdeel uitmaakt van natuurgrenspark de Groote Heide. Dat is een groot grensoverschrijdend gebied dat zich uitstrekt van Eindhoven tot diep in Belgisch Limburg. De Malpie zelf bestaat uit twee delen die op elkaar aansluiten.

De Malpiebeemden zijn ongeveer 217 hectare groot, liggen tussen Valkenswaard en Borkel en Schaft en zijn in bezit van Natuurmonumenten. Hier kronkelt de Dommel doorheen. De Malpiebossen vormen het tweede deel en zijn ongeveer 400 hectare groot, waarvan zo'n 120 hectare uit heide en vennen bestaat. Dit deel is grotendeels in handen van de gemeente Valkenswaard, met een klein stuk van Natuurmonumenten.

Het bijzondere aan de Malpie is dat het zo dicht bij het dorp ligt. Vanuit het centrum van Valkenswaard fiets je in een kwartiertje midden in de natuur en sta je opeens op een open heidevlakte alsof je honderd kilometer verderop bent. Niet voor niets werd Valkenswaard in 2016 gekozen tot Wandelgemeente van het Jaar, met de Malpie als een van de paradepaardjes.

Het landschap

Wat de Malpie zo mooi maakt is dat het landschap zo blijft afwisselen. Je loopt van bos naar open heide, langs een ven, over een vlonderpad en weer terug onder de bomen. In een uurtje wandelen passeer je verschillende werelden.

De heide ligt in het midden van het gebied en is het herkenbaarst. Tussen half augustus en half september staat hier de paarse heide in bloei, met op de achtergrond een paar oude grove dennen. Tussen de heide door liggen de vennen, waarvan het Groot Malpieven de grootste en bekendste is, met breed open water en een knuppelbrug die er overheen loopt.

Aan de randen van de heide ligt het bos. Dit was vroeger een productiebos waar dennen werden gekweekt voor de mijnbouw, met name voor het stuthout in de Limburgse en Belgische mijnen. Daardoor zijn er nog veel naaldbomen, maar de laatste jaren wordt het bos langzaam omgevormd naar een gevarieerder loofbos. Op verschillende plekken zijn naaldbomen weggehaald om eik, berk en andere inheemse soorten ruimte te geven. Op de overgangen tussen heide en bos liggen kleine stukken stuifzand, en aan de oostkant stroomt de Dommel langs het gebied.

Heideontwikkeling en natuurherstel

Als je nu in de Malpie loopt, valt het op dat er flink gewerkt is. Er zijn delen waar bomen zijn weggehaald en er liggen open vlaktes die er een paar jaar geleden nog niet waren. In eerste instatie vond ik het verschrikkelijk om die kaalslag te zien en overal stompjes van bomen te zien. Nu zie je het gebied heel langzaam veranderen en zie ik ook waarom ze het gedaan hebben.

Natuurherstel was echt dringend nodig omdat de heide last had van verdroging en verzuring, en op sommige plekken langzaam overwoekerd werd door grassen en jonge boompjes. De gemeente Valkenswaard werkt sinds 2023 samen met Bosgroep Zuid Nederland aan Natuurherstel in de Malpie. Om de heide te beschermen en uit te breiden zijn er onder andere naaldbomen verwijderd (hebben veel water nodig), en sloten gedempt zodat het water langer in het gebied blijft. Naast het kapwerk wordt de heide open gehouden door begrazing met een schaapskudde en door regelmatig maaien.

Flora en fauna

Door de combinatie van droge heide, natte heide, vennen, stuifzand, bos en het beekdal van de Dommel leven er in de Malpie veel verschillende planten en dieren waaronder best een aantal zeldzame.

Op de heide bloeien struikheide en dopheide en daarnaast komen er bijzondere soorten voor zoals beenbreek, wilde gagel, klokjesgentiaan, heidekartelblad en liggende vleugeltjesbloem. Rondom de vennen groeit op enkele plekken ronde zonnedauw, een klein vleesetend plantje dat insecten vangt met kleverige haartjes.

Ook is er een rijk dierenleven op de Malpie. Op de heide zie je met wat geluk de levendbarende hagedis op een warm zandpad, en in en rond de vennen leven heikikkers, padden en libellen. De Malpie is een geliefd gebied voor vlinderspotters, met onder andere de phegeavlinder (zwarte vleugels en opvallende witte vlekken) en het gentiaanblauwtje.

Verbaas je ook niet als je hier reeën, vossen, hazen en egels en marterachtigen zoals de boommarter ziet.

Vogels die hier broeden zijn onder andere de roodborsttapuit, boomleeuwerik, blauwborst, kuifmees, wielewaal, ijsvogel, havik en verschillende spechten zoals de groene specht, grote bonte specht en zwarte specht. In de winter zit er regelmatig een klapekster op de heide en boven de vennen zwermen kokmeeuwen. In de Malpie is ook een vleermuizenkelder waarvan de exacte locatie niet bekend wordt gemaakt om de vleermuizen te beschermen.

In de Dommel zelf leven bijzondere vissoorten zoals de beekprik en de bittervoorn, en de drijvende waterweegbree komt hier nog voor. Die plant is in heel Europa zeldzaam.

Al met al dus een heel bijzonder gebied met veel zeldzame flora en fauna.

De geur van gagel

Een van de dingen die ik altijd doe als ik in de Malpie loop is even wat blaadje gagel tussen mijn vingers wrijven. Wilde gagel groeit hier op heel veel plekken langs de vennen en in de natte heide. De geur die dan vrijkomt is moeilijk te beschrijven, een beetje kruidig, een beetje zoals eucalyptus, een beetje hars. Voor mij is het de geur van de Malpie en ik vind het heerlijk!

Parkeren bij de Malpie

Voor het parkeren bij de Malpie is wel iets te zeggen, want sinds 1 november 2022 is de horeca bij de Venbergse Watermolen gesloten en daarmee is ook de officiële parkeerplaats van de toegangspoort niet meer regulier beschikbaar. Dat verandert mogelijk weer als er nieuwe horeca komt, maar op dit moment moet je dus uitwijken.

Klein parkeerterreintje in het bos. Dit is de meest gebruikte plek nu. Vanaf de Venbergse Watermolen volg je de Molenstraat verder, tot in een bocht naar rechts. In die bocht hou je links aan, het brede grindpad in. Een klein stukje verderop ligt het parkeerterreintje aan de linkerkant. Het is niet groot, dus op een mooie zondag kan het hier vol staan.

Parkeren bij de Malpiehoeve. Aan de overkant van de Luikerweg, op Luikerweg 134, kun je parkeren bij de Malpiehoeve. Vanaf hier loop je via een wat andere kant het gebied in, wat een mooie afwisseling geeft als je het gebied al kent. Plus dat je hier na afloop nog wat kunt drinken.

Parkeren halverwege de Malpie. Vanaf Borkel en Schaft komt kun je een zandpad inrijden die ook bij een parkeerterreintje komt. Je komt dan vanf de andere kant de Malpie binnen. Bij veel regen geen aanrader, want blubberig.

De Venbergse Watermolen

Aan de noordkant van de Malpie, waar de Dommel het gebied verlaat, ligt de Venbergse Watermolen. Dit is een van de oudste watermolens van de regio, misschien wel van Nederland. De molen werd voor het eerst genoemd in een document uit 1227 van Hertog Hendrik I van Brabant, maar is waarschijnlijk nog veel ouder.

Iedereen in Valkenswaard en omgeving kent het 'Venbergse terras' en heeft hier weleens gezeten met een koffie, pilske of trappistje. Het wordt zelfs vernoemd in het liedje Valkenswaard. Als baby werd ik hier al mee naartoe genomen door mijn ouders. Helaas is het café-restaurant met het terras hier sinds eind 2022 gesloten. Dat is jammer, want dit was een heerlijke plek voor een mooie zonnig dag. Wie weet komt er ooit nog iets nieuws. Voor het gebied zou dat echt een aanwinst zijn.

De Venbergse Watermolen is ook een belangrijk uitstappunt voor kanovaarders die over de Dommel komen. Daarover verderop meer.

Wandelen in natuurgebied Malpie

Wandelen in de Malpie is heerlijk omdat het landschap zo afwisselend is en het heerlijk ruikt met de vennen. Het gebied is populair, maar door de omvang en het netwerk van paden voelt het bij drukte toch heel rustig. Behalve op een echt mooie zondagmiddag in augustus loop je hier altijd wel een stuk in je eentje. Vooral in de vroege ochtend is het stil, en dat vind ik zelf het mooiste moment om hier wandelen. Of tegen de avond, een uurtje voor zonsondergang.

Er zijn verschillende uitgezette wandelroutes die starten bij de toegangspoort of de Venbergse Watermolen. Honden zijn welkom in de Malpie, maar moeten wel aangelijnd zijn.

Rondje Malpie (6,4 km)

Een mooie compacte wandeling die langs de meeste hoogtepunten van het gebied loopt. Je loopt door bos naar de heide, tussen de vennen door, over het vlonderpad en weer terug. De route is goed gemarkeerd met wandelknooppunten en helemaal vlak, dus prima voor iedereen. De knooppuntenroute is: 84 - 63 - 66 - 7 - 67 - 5 - 68 - 8 - 63 - 84.

➽ Rondje Malpie 6 km

Rondje Malpie (8,7 km)

Dezelfde route als de kortere, maar met een extra lus richting het noordelijke deel van de heide. Je begint en eindigt op dezelfde manier, dus onderweg kun je nog beslissen of je de korte of de langere variant doet. De knooppuntenroute is: 84 - 63 - 66 - 7 - 67 - 5 - 68 - 91 - 69 - 90 - 5 - 68 - 8 - 63 - 84.

Rondje Malpie (12 km)

Voor wie er een echte ochtend of middag van wil maken is er ook een lange variant van ongeveer 12,5 kilometer. Deze route pakt een groter stuk van de Malpiebossen en het beekdal van de Dommel mee en geeft je echt het gevoel dat je het hele gebied gezien hebt. Reken op zo'n tweeënhalf uur.

➽ Rondje Malpie 12 km

Voor wie het wat dichter bij het dorp wil houden is er ook Ommetje Hoef, een wandeling van 8,4 kilometer die langs de rand van de Malpie en door het aangrenzende cultuurlandschap loopt. Deze ommetjes zijn ontwikkeld door de gemeente Valkenswaard in samenwerking met IVN Valkenswaard-Waalre en heemkundekring Weerderheem.

Fietsen in en rond de Malpie

Recht door de Malpie loopt één fietspad, van Valkenswaard naar Borkel en Schaft. Onderweg fiets je langs de bossen, heide en de vennen. Onderweg staan behoorlijk wat bankjes en picknicktafels om even te pauzeren. Het fietspad door de Malpie wordt meestal opgenomen in een grotere fietsroute door de Brabantse Kempen of door natuurgrenspark de Groote Heide.

Fietsrondje Grensstreek Valkenswaard (38 km)

(volledige omschrijving en foto's komen nog in een apart artikel)

Via Fietsknoop zette ik een fietsroute uit in de grensstreek van Valkenswaard. De route start en eindigt op de gezelige markt in Valkenswaard en is een heerlijke route om te fietsen. Je komt langs het mooie natuurgebied Plateax/Hageven en fietst midden door de Malpie. Als afsluiter kun je een lekker hapje en drankje doen op één van de vele gezellige terrassen in het centrum.

➽ Door op de kaart hieronder te klikken krijg je meteen de route in Fietsknoop. Heb je de app op je telefoon staan, dan opent die rechtstreeks in de app. Fietsen maar!

Kanoën op de Dommel

De Dommel kronkelt langs de oostkant van de Malpie en is een prachtig riviertje om te bevaren. Vanuit Valkenswaard wordt je eerst met een bus naar het startpunt gebracht in Neerpelt of Borkel en Schaft en je kanoot op je gemakje terug naar het het uitstappunt bij de Venbergse Watermolen. Ik heb deze tocht vroeger weleens gedaan en het is echt superleuk. Vanaf het water is een natuurbeleving weer helemaal anders, en het tempo van een kano past prima bij de rust van de Dommel. Grote kans dat je een ijsvogeltje over het water ziet scheren.

Voor de kanoverhuur kun je terecht bij Puur Kanoverhuur of Rofra, te vinden in de Molenstraat nabij de Venbergse Watermolen.

Andere activiteiten in de omgeving

Als je toch in Valkenswaard bent dan zou ik zeker ook een museum bezoeken. Ik schreef eerder al over het Valkerij en Sigarenmakerij Museum dat het verhaal van twee ambachten vertelt die voor Valkenswaard heel belangrijk zijn geweest. En als je van kunst en bijzondere drukwerktechnieken houdt is het Nederlands Steendrukmuseum ook absoluut een aanrader.

💡Tip: B&B Bij de Appelhof ligt praktisch om de hoek van natuurgebied de Malpie

Mijn ervaring

De Malpie is voor mij een gebied waar herinneringen liggen. Als kind kwam ik hier al, later wandelde en fietste ik er regelmatig en het blijft het een plek waar ik graag terugkom. Wat ik zo mooi vind aan de Malpie is dat het ondanks de drukte in de omgeving toch een rustig gebied blijft. Zeker door de week en rond zonsopkomst en -ondergang.

Op het moment van schrijven (mei 2026) is er veel verandering gaande op de Malpie en ik ben heel benieuwd hoe dit mooie natuurgebied zich nu verder gaat ontwikkelen

Heb jij weleens in natuurgebied de Malpie gewandeld of gefietst? Ik ben benieuwd naar je ervaring, laat het weten in de reacties.