Zutphen is een van de mooier bewaarde Hanzesteden van Nederland. De binnenstad heeft een compacte omvang met een hoge dichtheid aan middeleeuwse gebouwen, historische torens, stadsmuren en kleine steegjes. Ik verspreidde mijn bezoek over twee dagen, maar een lange dag is ook genoeg om het meeste te zien. In dit artikel laat ik je zien wat te doen in Zutphen.

Een stukje geschiedenis

Zutphen heeft al stadsrechten vanaf 1190 en was in de middeleeuwen een belangrijke handelsstad. De stad was lid van de Hanze, het middeleeuwse handelsnetwerk dat steden in heel Noord-Europa verbond. Die welvaart is nog overal terug te zien in de gebouwen en de structuur van de binnenstad. Veel is goed bewaard gebleven, en juist dat maakt een wandeling door het centrum zo de moeite waard.

Wat te doen in Zutphen?

Zutphen heeft veel bewaard gebleven erfgoed en er is dan ook veel te zien en te doen in de stad. Ik heb er 11 bezienswaardigheden uitgelicht, maar dat is zeker niet alles. Soms heb je echt het gevoel door een openluchtmuseum te wandelen.

De 11 locaties zijn allemaal te zien op de kaart hieronder:

1. Museumhaven

De Museumhaven van Zutphen ligt achter het station, aan de IJssel. Achttien historische schepen liggen er aangemeerd: zeilschepen, motorschepen, sleepboten en zelfs een brugschip. Elk schip is uniek en de meeste zijn bewoond; de schippers vertellen graag over hun boot en de geschiedenis ervan. Bij de ligplaatsen staan informatiepanelen. De haven is dagelijks gratis te bezoeken.

2. Rondvaart met de Fluisterboot

Erg leuk om te doen is de rondvaart met een fluisterboot. Je vertrekt bij de Berkelpoort en vaart zo'n anderhalf uur over de Berkel en door de grachten van de stad. Vanaf het vertrekpunt ga je meteen de natuur in. De schipper vertelt onderweg over de geschiedenis van de stad en de bezienswaardigheden langs de route. Ik betaalde 8 euro voor een kaartje en vond het een heel leuke manier om de stad te ontdekken.

3. De Berkelpoort

De Berkelpoort is ook het vertrekpunt voor de fluisterboten. De poort werd rond 1325 gebouwd als waterpoort in de stadsmuur, op de plek waar de Berkel de stad instroomt. Vroeger konden de poortbogen met ijzeren valhekken worden afgesloten bij vijandelijkheden.

4. Oude stadsmuren

In de 13e en 14e eeuw werd Zutphen in zijn geheel ommuurd. Een groot deel van die muren is in de loop der eeuwen verdwenen, maar op verschillende plekken in de binnenstad zijn nog goed bewaarde stukken te zien, met name bij de Berkelpoort en de Drogenapstoren. Ter hoogte van het Rijkenhage geeft de muur een goed beeld van hoe massief de middeleeuwse verdediging van de stad was.

5. Drogenapstoren

De Drogenapstoren werd in 1444 gebouwd als stadspoort, toen nog Saltpoort genoemd naar de nabijgelegen zoutmarkt. Zijn huidige naam dankt hij aan stadstrompetter Thonis van Grol, die er vanaf 1555 woonde en de bijnaam Drogenap droeg. Buiten staat een standbeeld van hem. De toren is inmiddels een woonhuis.

6. Sint-Walburgiskerk

De Sint-Walburgiskerk is de grote middeleeuwse kerk van Zutphen, met een toren van 76 meter. Het oudste deel dateert uit rond 1100. Zoals gebruikelijk werden vroeger de rijken in de kerk begraven en de uitgesleten grafstenen in de vloer getuigen daar nog van. Ook het imposante Baderorgel uit de 17e eeuw is een blikvanger. Je kunt ook de toren beklimmen, maar let op: de laatste klim is om 16.00 uur. Museumkaart is hier geldig, wel met een kleine bijbetaling.

7. De Librije

Via een klein deurtje in de Sint-Walburgiskerk kom je in De Librije, de enige nog originele kettingbibliotheek van Nederland, gebouwd tussen 1561 en 1564. De collectie telt ongeveer 750 boeken, waarvan vele aan kettingen liggen op oude houten leestafels, precies zoals dat eeuwen geleden werd gedaan om diefstal te voorkomen. Bijzondere exemplaren zijn er ook: zo bevindt zich hier de eerste druk van het werk van Copernicus over het heelal. De Librije maakte op mij de meeste indruk van alles wat ik in Zutphen heb gezien. Museumkaart is ook hier geldig, wel met een kleine bijbetaling. Alleen te bezoeken met een gids

8. Musea Zutphen

Twee musea onder één dak: het Stedelijk Museum Zutphen en het Henriette Polak Museum. Het Stedelijk Museum toont de geschiedenis van Zutphen en de regio, met onder andere archeologische vondsten. Het Henriette Polak Museum heeft een collectie figuratieve kunst van overwegend joodse kunstenaars. Gratis toegankelijk met de museumkaart.

9. De Hanzeaat in de Bourgonjetoren

De Bourgonjetoren werd in 1457 gebouwd als verdedigingstoren om de stad en de haven te beschermen tegen de hertogen van Bourgondië. De toren is 12 meter hoog en heeft muren van 4 meter dik. Sinds 2024 is er de expositie De Hanzeaat gevestigd, waar het verhaal van Zutphen als Hanzestad wordt verteld via films, animaties en interactieve activiteiten. Een vrijwilligster vertelde enthousiast over het ontstaan en de functie van de toren. De toegang is gratis.

Wat de meeste indruk maakte was de gedetailleerde maquette van Zutphen zoals de stad er in 1485 uitzag.

10. De Wijnhuistoren

De Wijnhuistoren is een van de blikvangers van de Zutphense binnenstad. De toren dateert uit de 17e eeuw maar had een bewogen geschiedenis: hij brandde maar liefst twee keer af, in 1920 en in 1945, en werd steeds herbouwd. In de toren hangt een carillon van 48 klokken dat al sinds 1644 de stad van muziek voorziet. Op donderdag en zaterdag bespeelt de stadsbeiaardier het carillon van 11.00 tot 12.00 uur. De toren is gratis te beklimmen met een gids, van april tot en met september op donderdag t/m zondag, in de winter alleen op zaterdag en zondag. Vertrek elk uur tussen 13.00 en 16.00 uur.

11. Stadswandeling met gids

Wil je meer uit je bezoek halen, dan is een begeleide stadswandeling een goede keuze. In anderhalf uur loop je met een gids langs de mooiste plekken en gebouwen van de binnenstad. De wandeling vertrekt dagelijks om 14.00 uur bij het VVV Inspiratiepunt op de Houtmarkt 75 en kost 9 euro per persoon. Meer informatie en tickets vind je op inzutphen.nl.

Muurgedichten

Verspreid door de stad zijn gedichten op gevels aangebracht van dichters die een band hebben met Zutphen. Het initiatief bestaat al sinds 2016 en inmiddels zijn er achttien muurgedichten, veertien daarvan in het centrum.

Bij de VVV is voor 2 euro de folder 'Stadswandeling Literair Zutphen' te koop, met een kaart en routebeschrijving van een 5 kilometer lange wandeling langs de literaire bezienswaardigheden in de stad.

De Zutphense Walburger

De lokale lekkernij van Zutphen is de Zutphense Walburger: een luxe oliebol gevuld met rozijnen, noten en kaneel. Ik haalde hem bij Van Rooijens Bakkerij in de Lange Hofstraat. Zeker de moeite waard om te proberen als je in de stad bent.

Overnachten in Zutphen?

Overnachten in het Broederenklooster

Als je wilt overnachten in Zutphen is het Broederenklooster een bijzondere ervaring. Het viersterren hotel is gevestigd in een voormalig klooster uit het jaar 1200 en je bereikt de kloostertuin via een 13e-eeuwse stadspoort. Er zijn 15 kamers in het voormalige dormitorium van de monniken, allemaal met uitzicht op de tuin. Het restaurant werkt met regionale producten en de chefs hebben beide ervaring op Michelin-sterrenniveau.

Mijn ervaring

Zutphen was voor mij een aangename verrassing. Ik ben er een paar keer doorheen gekomen met meerdaagse fietstochten en wist dat het een mooie Hanzestad was. Maar nu heb ik me echt helemaal ondergedompeld en de concentratie aan middeleeuwse gebouwen en de staat waarin ze verkeren viel me echt op. De rondvaart met de Fluisterboot is iets wat ik iedereen aanraad die de stad bezoekt: je ziet de stad vanuit het water op een heel andere manier. En de maquette in de Bourgonjetoren liet me goed beseffen hoe bijzonder het is dat zoveel van die middeleeuwse stad nog intact is. Een mooie stad om een dag (of twee) in door te brengen.